الشيخ رسول جعفريان وديگران

366

نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)

نمونه‌هايى از آن ، پس از بيان حقيقت جهادى كه پيامبر آن را در جان اصحابش پرورش داد ، مطالب كتاب را در دو باب تنظيم كرده است . وى در فصل اول از باب اول ، موضوعاتى چون شناساندن خداوند متعال و حقوق خداوند بر بندگان با بيان جهاتى از اين شناخت ، مانند پاك بودن خداوند از نقصان ، مالك و خالق بودن خدا نسبت به هر چيز ، سرچشمهء همه نعمتها ، احاطهء علم خداوند به هر چيز و موارد ديگر مطرح شده است . در فصل دوم ، روش پيامبر در اين مورد ، با بيان مسيرى كه در پيش روى انسان است و راه نجات انسان با توجه به فانى بودن دنيا و رجوع انسان به خداوند و اين كه راه نجات انسان پس از ايمان به خداوند جهاد فى سبيل اللّه است ، مطرح شده است . در فصل سوم ، با يادآورى نسبت به رسالت انسان در اين دنيا و جايگاه انسان در نزد خداوند ، اهتمام ورزيدن به جهاد را مطرح كرده است . در فصل چهارم ، ضمن يادآورى فوايد و ثمرات جهاد فى سبيل الله در دنيا و آخرت و در فصل پنجم با ذكر دشمنان آنان و روش ايشان در مقابله با خدعه و نيرنگ ، اهميت جهاد را ذكر كرده است . مؤلف در باب دوم ، در فصول مختلف دربارهء موضوعاتى چون : شيوهء پيامبر ( ص ) در دميدن روحيه جهادى در اصحابش ، الگو بودن رسول خدا ( ص ) به عنوان اولين عامل مهم در اين راه ( كه ايشان در هر مورد ابتدا خودشان پيش قدم مىشدند چنان كه در ميدان مبارزه نيز چنين بودند ) ، تدريجى و مرحله‌اى بودن آماده‌سازى مسلمين براى جهاد ، به كار بردن روشهاى ديگرى چون ضرب المثل ، قصه و . . . براى تنوع و استمرار روح جهاد در افراد ، بيعت و پيمان با افراد و مواردى ديگر ، بحث كرده است . وى در پايان ، با ذكر خاتمه‌اى دربارهء منحصر نبودن جهاد به جنگ با شمشير و گسترش اين مفهوم در هر تلاشى كه به اعتلاى كلمة الله كمك كند ، مطالب را به پايان رسانده است . مؤلف از منابع نسبتا خوبى استفاده كرده ، ولى كتاب وى فاقد فهرست فنى است . 26 . نشأة الدولة الاسلامية ؛ عون الشريف قاسم ، چاپ سوم ، بيروت : دار الجليل ، 1411 ه . 420 ص . نويسنده در اين كتاب مطالب خود را در دو قسم بيان كرده است . در ابواب مختلف قسم اول ، به عنوان « دراسة النصوص » ، موضوعاتى چون جايگاه مدينه قبل از هجرت ، پيمانهاى امت ، مهاجران و انصار و يهوديان و نيز ارتباط با قبايل عرب تا زمان